Jak działa Elektrozaczep rewersyjny i kiedy go stosować?

W skrócie:

• Elektrozaczep rewersyjny (określany również jako NO lub fail-safe) pozostaje zablokowany przy stałym dopływie prądu, a odblokowuje się automatycznie po odcięciu zasilania.
• Urządzenie montuje się przede wszystkim na drogach ewakuacyjnych oraz w przejściach połączonych z systemem sygnalizacji pożarowej, aby zagwarantować swobodne wyjście ludzi w razie awarii.
• Elektrozaczep nie nadaje się do ochrony mienia (np. w furtkach, magazynach czy serwerowniach), ponieważ brak prądu lub przecięcie przewodu natychmiast otwiera przejście.
• Do prawidłowej pracy wymagane jest stałe zasilanie prądem stałym (12 V lub 24 V DC) przez całą dobę, co najczęściej realizuje się za pomocą zasilacza buforowego z akumulatorem.
• Sterowanie otwarciem wymaga użycia wyjścia rozwiernego (NC) w sterowniku, które przerywa obwód zasilania po odebraniu sygnału.
• Urządzenie zwalnia jedynie zapadkę zamka, w związku z czym nie otworzy drzwi dodatkowo zaryglowanych kluczem.

Co oznacza, że elektrozaczep jest rewersyjny?

Elektrozaczep rewersyjny działa odwrotnie niż standardowy: jest zablokowany, gdy dostaje prąd, i zwalnia zapadkę zamka, gdy prąd zniknie. W katalogach nazywa się go normalnie otwartym (NO, od ang. normally open) albo fail-safe, czyli bezpiecznym dla ludzi przy awarii.

To samo urządzenie występuje pod kilkoma nazwami, więc przy zakupie łatwo o pomyłkę.

NO i NC opisują tu stan przejścia bez prądu, a nie styki przekaźnika w sterowniku, które oznacza się tak samo.

W elektrozaczepach GDE model rewersyjny poznasz po końcówce DC-R lub DC-RS w symbolu, np. ES-S12DC-R. Budowę i pozostałe rodzaje elektrozaczepów opisujemy w osobnym poradniku.

Jak działa elektrozaczep rewersyjny od zamknięcia do otwarcia drzwi?

W elektrozaczepie rewersyjnym prąd płynie przez cewkę cały czas, gdy drzwi mają być zamknięte, a cewka trzyma język zablokowany. Żeby kogoś wpuścić, sterownik na kilka sekund odcina zasilanie. Gdy napięcie wraca, język znów trzyma zapadkę zamka.

Cały cykl wygląda tak:

1. Drzwi są zamknięte, a cewka jest pod napięciem 12 V albo 24 V DC.
2. Ktoś przykłada kartę, wpisuje kod albo naciska przycisk wyjścia. Sterownik przerywa obwód zasilania elektrozaczepu.
3. Cewka traci napięcie i zwalnia język. Drzwi można pchnąć lub pociągnąć.
4. Po kilku sekundach sterownik przywraca zasilanie. Gdy drzwi się zamkną, zapadka wchodzi w zablokowany już elektrozaczep.
5. Przy awarii sieci albo odcięciu prądu przez centralę pożarową przejście zostaje odblokowane aż do powrotu zasilania.

Drzwi muszą się same domykać, dlatego zwykle montuje się na nich samozamykacz.

Jakiego sygnału potrzebuje elektrozaczep rewersyjny, żeby się odblokować?

Elektrozaczep rewersyjny odblokowuje się wtedy, gdy sterownik przerwie obwód, a nie gdy poda napięcie. Urządzenie sterujące musi więc mieć wyjście rozwierne (NC), czyli styk zamknięty w spoczynku, który na sygnał przerywa obwód.

Kontrolery i czytniki kontroli dostępu zwykle mają wyjście przekaźnikowe ze stykami NO i NC, więc wystarczy podłączyć elektrozaczep do właściwego. Prosty domofon najczęściej podaje tylko impuls napięcia, dlatego trzeba dodać przekaźnik. Szczegóły znajdziesz w artykule o montażu i podłączeniu elektrozaczepu.

Czym elektrozaczep rewersyjny różni się od awersyjnego w codziennym użytkowaniu?

Na co dzień liczą się trzy różnice. Elektrozaczep rewersyjny jest zasilany przez całą dobę, a awersyjny tylko przez kilka sekund otwarcia. Przy awarii prądu rewersyjny otwiera przejście, a awersyjny je zamyka. Rewersyjne modele GDE pracują wyłącznie na prąd stały.

Ponieważ elektrozaczep rewersyjny jest zasilany przez całą dobę, ma cewkę do pracy ciągłej. Standardowy elektrozaczep zasilany bez przerwy byłby cały czas odblokowany.

W jakich miejscach stosuje się elektrozaczep rewersyjny?

Elektrozaczep rewersyjny montuje się w przejściach, które po zaniku prądu albo alarmie pożarowym mają się same odblokować. Najczęściej są to drzwi na drogach ewakuacyjnych w biurach, szkołach i innych budynkach z kontrolą dostępu, jeśli przewiduje to projekt ochrony przeciwpożarowej.

Typowe zastosowania:

• Drzwi ewakuacyjne objęte kontrolą dostępu. Na co dzień wchodzą tylko osoby z kartą lub kodem, a w razie zagrożenia przejście jest wolne.
• Drzwi między strefami budynku, np. między klatką schodową a korytarzem biura. Po zaniku prądu nikt nie zostaje odcięty od wyjścia.
• Przejścia połączone z systemem sygnalizacji pożaru (SSP). Centrala pożarowa sama odcina zasilanie elektrozaczepów, gdy wykryje alarm.
• Wyjścia z przyciskiem awaryjnego otwarcia, zwykle zielonym. Jego wciśnięcie rozłącza zasilanie elektrozaczepu bez udziału sterownika.

Podobnie zachowuje się zwora elektromagnetyczna, która bez prądu zawsze puszcza drzwi. Zwora trzyma skrzydło elektromagnesem, więc nie potrzebuje zamka z zapadką.

Czy sam elektrozaczep rewersyjny wystarczy na drodze ewakuacyjnej?

Nie. Elektrozaczep rewersyjny to tylko jeden element zabezpieczenia drzwi ewakuacyjnych. O jego zastosowaniu decyduje projekt ochrony przeciwpożarowej budynku, uzgodniony z rzeczoznawcą ppoż.

Przepisy techniczno-budowlane i przeciwpożarowe wymagają od drzwi ewakuacyjnych więcej, niż zapewni elektrozaczep. Od środka takie drzwi zwykle muszą dać się otworzyć bez klucza i bez prądu, np. klamką albo okuciem antypanicznym. Projekt określa też, co ma odciąć zasilanie: centrala pożarowa, przycisk awaryjny czy oba te urządzenia.

Przed zakupem zapytaj projektanta albo zarządcę budynku o wymagania dla danego wyjścia.

Kiedy elektrozaczep rewersyjny będzie złym wyborem?

Elektrozaczep rewersyjny to zły wybór wszędzie tam, gdzie przejście ma pozostać zamknięte podczas awarii prądu. Dotyczy to furtek, drzwi wejściowych do domu, magazynów i pomieszczeń z cennym sprzętem. Każda przerwa w zasilaniu odblokuje takie drzwi.

• Furtka i drzwi do domu. Przy wyłączeniu prądu furtka stoi otworem przez cały czas awarii. Więcej piszemy w poradniku o doborze elektrozaczepu do furtki.
• Magazyn, serwerownia, sklep po godzinach. Tu chronisz mienie, a elektrozaczep rewersyjny chroni ludzi.
• Instalacja z przewodami albo zasilaczem dostępnymi od zewnątrz. Wystarczy je przeciąć lub odłączyć, żeby drzwi się otworzyły.
• Drzwi, które na co dzień zamyka się na klucz. Elektrozaczep zwalnia tylko zapadkę, a rygiel wysunięty kluczem dalej trzyma skrzydło.

Tam lepiej sprawdzi się standardowy elektrozaczep, który bez prądu pozostaje zablokowany.

Jak zapewnić elektrozaczepowi rewersyjnemu stałe zasilanie?

Elektrozaczep rewersyjny potrzebuje przez całą dobę napięcia 12 V albo 24 V prądu stałego (DC). Najczęściej zasila się go z zasilacza buforowego, czyli zasilacza z akumulatorem. Czy przy awarii sieci drzwi mają się od razu otworzyć, czy działać dalej na akumulatorze, rozstrzyga projekt instalacji.

Modele rewersyjne GDE pobierają od 160 mA (ES-S24DC-R) do 300 mA (ES16R-S12DC-R).

Zasilacz dobierz z zapasem: zsumuj pobór wszystkich urządzeń, które do niego podłączysz. Modele ES-S12DC-R, ES-S24DC-R, ES16-S12DC-R i ESL-S12DC-R mają wbudowany transil, który chroni sterownik przed skokiem napięcia z cewki.

Ile energii zużywa elektrozaczep rewersyjny w ciągu roku?

Elektrozaczep rewersyjny 12 V o poborze 0,2 A zużywa ok. 21 kWh rocznie, a model 24 V o poborze 0,16 A ok. 34 kWh. Przy cenie ok. 1,10–1,30 zł za kWh to ok. 23–44 zł rocznie.

Wzór: 12 V × 0,2 A = 2,4 W, a 2,4 W × 8760 godzin w roku ≈ 21 kWh. Straty w zasilaczu nieco podnoszą ten wynik.

Jak długo akumulator utrzyma zamknięte drzwi po zaniku prądu?

Akumulator 7 Ah utrzyma elektrozaczep o poborze 0,2 A teoretycznie przez ok. 35 godzin, a przy poborze 0,3 A przez ok. 23 godziny. W praktyce czas jest krótszy, bo z tego samego akumulatora pracują sterownik i czytnik, a akumulatora nie rozładowuje się do zera.

Jeśli sterownik i czytnik pobierają razem kolejne 0,2 A, czas spada mniej więcej o połowę.

Który elektrozaczep rewersyjny wybrać do konkretnych drzwi?

Wybór zależy od trzech rzeczy: szerokości profilu ościeżnicy (ok. 20 mm albo 16,5 mm), napięcia instalacji (12 V albo 24 V DC) i tego, czy system ma wiedzieć, że drzwi są zamknięte.

Jak wybrać w praktyce:

• Jeśli system kontroli dostępu albo alarm ma wiedzieć, że drzwi są domknięte, wybierz wersję z sygnalizacją (RS).
• Do wąskiego profilu aluminiowego lub PCV wybierz ES16, a gdy nie ma miejsca na wychylenie języka, ES16R.
• Jeśli nie chcesz docinać ościeżnicy, wybierz model z wyślizgiem (ESL) albo radialny (ES16R).
• Napięcie dopasuj do zasilacza i sterownika: 12 V albo 24 V DC.

Wszystkie te modele są symetryczne, więc pasują do drzwi lewych i prawych. Pełną ofertę znajdziesz w kategorii elektrozaczepy.

Dlaczego elektrozaczep rewersyjny nie blokuje drzwi?

Elektrozaczep rewersyjny najczęściej nie blokuje drzwi, bo nie dostaje stałego napięcia. Przyczyną bywa też podłączenie do niewłaściwego styku sterownika, zasilanie prądem przemiennym, pomyłka przy zakupie albo źle ustawiony język.

Sprawdź po kolei:

1. Zmierz napięcie na zaciskach przy zamkniętych drzwiach. Brak 12 V lub 24 V DC oznacza problem z zasilaczem, przewodem albo sterownikiem.
2. Sprawdź, czy elektrozaczep jest podłączony do styku NC sterownika, a nie NO.
3. Sprawdź symbol modelu. Model bez końcówki DC-R lub DC-RS jest standardowy i przy stałym zasilaniu będzie cały czas odblokowany.
4. Upewnij się, że zasilacz daje prąd stały. Modele rewersyjne GDE nie pracują na prądzie przemiennym.
5. Sprawdź regulację języka. Przy luzie drzwi mogą dać się otworzyć mimo blokady. W modelach GDE język reguluje się w zakresie od 0–2 do 0–5 mm, zależnie od modelu.

Co zapamiętać?

Elektrozaczep rewersyjny blokuje drzwi, gdy płynie przez niego prąd, i zwalnia je po zaniku zasilania. Stosuje się go w przejściach, które przy awarii lub alarmie pożarowym mają być wolne, zawsze zgodnie z projektem ppoż. Nie nadaje się do furtek ani drzwi chroniących mienie. Wymaga stałego zasilania 12 V lub 24 V DC i sterownika z wyjściem NC. Model dobierz do szerokości profilu, napięcia instalacji i potrzeby sygnalizacji stanu drzwi.

FAQ – najczęściej zadawane pytania