Co to jest elektrozaczep, jak działa i jakie są rodzaje elektrozaczepów?

W skrócie:

• Elektrozaczep to element elektromechaniczny montowany w ościeżnicy drzwi lub słupku furtki, który współpracuje z zamkiem i zwalnia jego zapadkę po odebraniu sygnału elektrycznego.
• Sygnał sterujący otwarciem elektrozaczepu mogą podawać urządzenia takie jak domofony, czytniki kart, zamki szyfrowe czy przyciski wyjścia.
• Ze względu na zasadę działania wyróżnia się elektrozaczepy standardowe (awersyjne), otwierające się po dostarczeniu prądu, oraz rewersyjne, które odblokowują się przy braku zasilania.
• Głównymi komponentami urządzenia są metalowa obudowa, cewka elektromagnesu, mechanizm blokujący, ruchomy język ze sprężyną powrotną oraz blacha czołowa.
• Do funkcji dodatkowych podnoszących funkcjonalność należą pamięć impulsowa, blokada mechaniczna, sygnalizacja stanu drzwi, sygnalizacja dźwiękowa oraz wyślizg.
• Elektrozaczepy zasila się napięciem 12 V lub 24 V prądu stałego bądź przemiennego, przy czym wersje niskoprądowe pobierają o połowę mniej energii.
• W zależności od konstrukcji obudowy dostępne są modele symetryczne pasujące do drzwi lewych i prawych, wersje wąskie do profili aluminiowych i PCV oraz modele radialne.
• Prawidłowy dobór urządzenia wymaga uwzględnienia trybu pracy, parametrów zasilania, poboru prądu, wymiarów ościeżnicy, funkcji dodatkowych oraz odporności mechanicznej.
• Urządzenie to nie zastępuje zwykłego zamka, co pozwala na tradycyjne otwieranie drzwi kluczem nawet podczas awarii zasilania.

Co to jest elektrozaczep?

Elektrozaczep to elektromechaniczny element montowany w ościeżnicy drzwi lub w słupku furtki zamiast zwykłej blachy zaczepowej. Po podaniu napięcia, najczęściej 12 V lub 24 V, zwalnia zapadkę zamka i drzwi da się otworzyć pchnięciem lub pociągnięciem, bez klucza i bez naciskania klamki. Elektrozaczep nie zastępuje zamka, tylko z nim współpracuje.

W zwykłych drzwiach zapadka zamka wchodzi w otwór w metalowej blasze przykręconej do ościeżnicy. Elektrozaczep zajmuje miejsce tej blachy. Jedna ze ścianek jego otworu jest jednak ruchoma: na sygnał elektryczny zostaje odblokowana i odchyla się pod naciskiem zapadki.

Sam elektrozaczep niczego nie rozpoznaje ani nie sprawdza. Odblokowuje się dopiero wtedy, gdy dostanie prąd z urządzenia sterującego, np. z domofonu, czytnika kart albo przycisku wyjścia. Dlatego elektrozaczepy podłącza się do domofonów przy furtkach i do systemów kontroli dostępu w biurach.

Z czego zbudowany jest elektrozaczep?

Elektrozaczep składa się z metalowej obudowy (korpusu), cewki elektromagnesu, mechanizmu blokującego, ruchomego języka ze sprężyną powrotną i blachy czołowej. Za otwarcie odpowiada język, czyli ruchoma ścianka, o którą opiera się zapadka zamka. Cewka decyduje tylko o tym, czy język jest zablokowany.

• Obudowa (korpus) chowa się w ościeżnicy lub słupku. W elektrozaczepach GDE ma ok. 67 mm wysokości i 20,5 mm szerokości, a w wersjach wąskich 16,5 mm.
• Cewka po podaniu napięcia staje się elektromagnesem i przyciąga element blokujący.
• Mechanizm blokujący to dźwignia, która w spoczynku nie pozwala językowi się obrócić.
• Język obraca się na osi i wypuszcza zapadkę zamka. Sprężyna cofa go na miejsce, gdy zapadka opuści elektrozaczep.
• Blacha czołowa maskuje otwór w ościeżnicy.
• Regulacja języka pozwala go wysunąć o 0–5 mm (w modelach radialnych i z wyślizgiem 0–2 mm), żeby skasować luz między elektrozaczepem a zamkiem.

Modele z funkcjami dodatkowymi mają jeszcze przełącznik blokady, mikroprzełącznik sygnalizujący stan drzwi albo głośniczek.

Jak działa elektrozaczep?

Elektrozaczep w spoczynku ma zablokowany język, który trzyma zapadkę zamka. Gdy urządzenie sterujące poda napięcie, cewka przyciąga dźwignię blokującą i język może się odchylić. Wystarczy wtedy pchnąć lub pociągnąć drzwi. Po zaniku napięcia język znów jest zablokowany.

Cały cykl otwarcia wygląda tak:

1. Drzwi są zamknięte. Zapadka zamka siedzi w elektrozaczepie, a język jest zablokowany.
2. Ktoś naciska przycisk w domofonie, przykłada kartę do czytnika albo wpisuje kod. Urządzenie sterujące podaje napięcie na cewkę.
3. Cewka przyciąga dźwignię blokującą i zwalnia język.
4. Pchnięcie lub pociągnięcie drzwi odchyla język, a zapadka zamka wysuwa się z elektrozaczepu.
5. Po zamknięciu drzwi zapadka znowu wchodzi w elektrozaczep, a zablokowany język ją trzyma.

Elektrozaczep w drzwiach i w furtce działa tak samo. W standardowym modelu przejście jest odblokowane tylko tak długo, jak trwa sygnał. Jeśli ktoś pchnie furtkę za późno, trzeba ją odblokować jeszcze raz. Tę niedogodność usuwają modele z pamięcią.

Co może uruchamiać elektrozaczep?

Elektrozaczep uruchamia każde urządzenie, które poda mu na chwilę napięcie o właściwej wartości albo zamknie obwód z zasilaczem. Najczęściej jest to domofon lub wideodomofon, przycisk wyjścia, czytnik kart, zamek szyfrowy albo sterownik radiowy z pilotem.

• Wideodomofon albo domofon otwiera furtkę przyciskiem w unifonie lub monitorze.
• Przycisk wyjścia montuje się przy drzwiach od wewnątrz, żeby wyjść bez karty i kodu.
• Czytnik kontroli dostępu otwiera drzwi po odczytaniu uprawnionych kart i breloków RFID lub odcisku palca.
• Zamek szyfrowy zwalnia elektrozaczep po wpisaniu kodu.

Dlaczego elektrozaczep brzęczy podczas otwierania?

Elektrozaczep brzęczy, gdy jest zasilany prądem przemiennym (AC). Elementy mechanizmu drgają wtedy przez cały czas, gdy płynie prąd. Przy prądzie stałym (DC) słychać tylko krótkie kliknięcie. Brzęczenie daje osobie przy furtce znać, że może ją otworzyć.

Co się dzieje z elektrozaczepem po zaniku prądu?

Standardowy elektrozaczep po zaniku prądu pozostaje zablokowany. Drzwi otworzysz wtedy kluczem albo klamką od środka, jeśli pozwala na to zamek. Elektrozaczep rewersyjny działa odwrotnie: bez prądu jest odblokowany, a blokuje się dopiero po podaniu napięcia.

Od tego zachowania zależy wybór typu. Wersja standardowa chroni dom albo biuro także podczas awarii zasilania. Elektrozaczep rewersyjny montuje się tam, gdzie po odcięciu prądu przejście ma pozostać wolne, np. na drogach ewakuacyjnych, jeśli przewiduje to projekt ppoż.

Jakie są rodzaje elektrozaczepów?

Elektrozaczepy dzieli się według czterech kryteriów: trybu pracy, zasilania i poboru prądu, kształtu obudowy oraz funkcji dodatkowych, takich jak pamięć, blokada czy sygnalizacja.

Cechy się łączą. Jeden model może być jednocześnie symetryczny, niskoprądowy, z pamięcią i z blokadą.

Czym różnią się elektrozaczepy według trybu pracy?

Standardowy elektrozaczep, nazywany też awersyjnym lub normalnie zamkniętym (NC), jest zablokowany bez prądu i odblokowuje się po podaniu napięcia. Rewersyjny, czyli normalnie otwarty (NO), działa odwrotnie: blokuje się pod napięciem i zwalnia po jego odcięciu. Do furtek i drzwi wejściowych wybiera się zwykle wersję standardową.

Elektrozaczep awersyjny dostaje prąd tylko na czas otwarcia. Model rewersyjny jest zasilany przez cały czas, gdy drzwi mają być zamknięte, dlatego projektuje się go do pracy ciągłej.

Jakie funkcje dodatkowe mogą mieć elektrozaczepy?

Elektrozaczep może mieć pięć funkcji dodatkowych: pamięć, mechaniczną blokadę, sygnalizację stanu drzwi, sygnalizację dźwiękową i wyślizg. Pamięć daje czas na dojście do drzwi, blokada pozwala zostawić przejście otwarte, a sygnalizacja informuje system, czy drzwi są zamknięte.

Pamięć. Wystarczy krótki impuls, a elektrozaczep pozostaje odblokowany, dopóki ktoś nie otworzy drzwi. Ta funkcja przydaje się, gdy przycisk jest daleko od wejścia.

Blokada. Elektrozaczep z blokadą ma z boku przełącznik z dwoma położeniami: otwarte i zamknięte. W pozycji „otwarte” przez drzwi można przechodzić bez żadnego sygnału, np. w godzinach pracy biura. Pamięć i blokadę można połączyć w jednym modelu.

Sygnalizacja stanu drzwi. Wbudowany mikroprzełącznik zmienia stan, gdy drzwi zostaną fizycznie otwarte lub zamknięte. Sygnał trafia do systemu kontroli dostępu albo centrali alarmowej, która może np. zgłosić niedomknięte drzwi. Niektórzy producenci używają kontaktronu, dlatego spotyka się też nazwę elektrozaczep z kontaktronem.

Sygnalizacja dźwiękowa. Głośniczek potwierdza otwarcie przy zasilaniu prądem stałym.

Wyślizg. Oś obrotu języka jest przesunięta do krawędzi, więc otwarty język nie wystaje poza obudowę. Zapadka zamka prześlizguje się po obudowie i chowa w drzwiach. Elektrozaczep z wyślizgiem można całkowicie schować w ościeżnicy bez docinania jej krawędzi.

Jakie napięcie i pobór prądu ma elektrozaczep?

Elektrozaczepy zasila się napięciem 12 V lub 24 V. Wiele modeli przyjmuje prąd stały (DC) i przemienny (AC) w całym zakresie 12–24 V. Standardowy elektrozaczep GDE pobiera 500–600 mA przy 12 V, a wersja niskoprądowa o połowę mniej, czyli 250–300 mA.

Przy 24 V pobór rośnie do 1000–1100 mA w modelu standardowym i do 510–600 mA w niskoprądowym. Wyjście domofonu, wideodomofonu lub czytnika ma ograniczoną wydajność, więc model niskoprądowy rzadziej je przeciąża.

Elektrozaczepy rewersyjne GDE pracują wyłącznie na prąd stały 12 V albo 24 V. Napięcie i rodzaj prądu muszą pasować do urządzenia sterującego lub zasilacza.

Czym różni się elektrozaczep symetryczny od wąskiego i radialnego?

Elektrozaczep symetryczny ma język w tej samej odległości od obu krawędzi obudowy, więc pasuje do drzwi lewych i prawych. Wąski ma obudowę szerokości 16,5 mm zamiast ok. 20,5 mm i mieści się w profilach aluminiowych i PCV. Radialny ma oś języka przesuniętą do krawędzi, więc otwarty język nie wychodzi poza obudowę.

W modelach niesymetrycznych przy zakupie trzeba określić kierunek otwierania drzwi. Wersja wąska sprawdza się też w wąskich słupkach furtek, a radialna nie wymaga wycinania w ościeżnicy miejsca na wychylenie języka.

Czym elektrozaczep różni się od zwory elektromagnetycznej i elektrozamka?

Elektrozaczep zwalnia zapadkę zwykłego zamka, więc zawsze pracuje razem z nim. Zwora elektromagnetyczna nie potrzebuje zamka. Trzyma drzwi siłą elektromagnesu i puszcza je po odcięciu prądu. Elektrozamek trzpieniowy blokuje skrzydło wysuwanym stalowym trzpieniem.

Elektrozaczep wybiera się tam, gdzie drzwi mają już zamek, a trzeba dodać do nich otwieranie z domofonu lub czytnika.

Zwora elektromagnetyczna sprawdza się w drzwiach bez zamka, a jeśli przewiduje to projekt ppoż., także na drogach ewakuacyjnych. Modele w sklepie mają siłę trzymania od 70 do 540 kg. Zwora musi być jednak zasilana przez cały czas, gdy drzwi mają być zamknięte.

Elektrozamek trzpieniowy stosuje się m.in. w drzwiach szklanych, w których trudno zamontować zwykły zamek z zapadką.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze elektrozaczepu?

Przy wyborze elektrozaczepu sprawdź po kolei sześć rzeczy: tryb pracy, napięcie i rodzaj prądu urządzenia sterującego, pobór prądu, szerokość obudowy względem ościeżnicy, potrzebne funkcje dodatkowe oraz wytrzymałość. Od dopasowania napięcia do domofonu lub zasilacza zależy, czy elektrozaczep w ogóle zadziała.

• Tryb pracy. Standardowy pasuje do większości drzwi i furtek. Rewersyjny wybierz tam, gdzie przejście ma się otwierać po zaniku prądu.
• Napięcie i rodzaj prądu. Sprawdź, co podaje domofon, czytnik albo zasilacz: 12 V czy 24 V, AC czy DC. Modele 12–24 V AC/DC pasują do większości układów.
• Pobór prądu. Porównaj go z wydajnością wyjścia urządzenia sterującego. Przy zasilaniu z domofonu bezpieczniejszy jest model niskoprądowy.
• Wymiary i kierunek. Zmierz szerokość profilu ościeżnicy albo słupka (standard ok. 20,5 mm, wersja wąska 16,5 mm). Model symetryczny pasuje do drzwi lewych i prawych.
• Funkcje dodatkowe. Pamięć, blokadę i sygnalizację stanu drzwi dobierz do sposobu korzystania z wejścia.
• Wytrzymałość. W budynkach publicznych liczą się klasa użytkowania i liczba cykli. Elektrozaczepy GDE mają klasę 3, wytrzymują nacisk 4000 N i 250 000 otwarć.

Warto zapamiętać

Elektrozaczep to element zasilany napięciem 12 V lub 24 V, montowany w ościeżnicy lub słupku furtki, który na sygnał elektryczny zwalnia zapadkę zamka. Steruje nim domofon, czytnik, zamek szyfrowy albo przycisk. Elektrozaczepy różnią się trybem pracy (standardowy lub rewersyjny), poborem prądu, szerokością obudowy i funkcjami, takimi jak pamięć czy blokada. Wybierając model, zacznij od trybu pracy, a potem dopasuj napięcie do urządzenia sterującego.

FAQ – najczęściej zadawane pytania